Με το όνομα Νέφη του Μαγγελάνου είναι γνωστοί στηνΑστρονομία δύο μικροί ανώμαλοι γαλαξίες, το Μέγα Νέφος του Μαγγελάνου (Large Magellanic Cloud, LMC) και το Μικρό Νέφος του Μαγγελάνου (Small Magellanic Cloud, SMC). Οι γαλαξίες αυτοί, νεαρότεροι σε ηλικία από το Γαλαξία μας, είναι μέλη τηςΤοπικής Ομάδας γαλαξιών, και οι κοντινότεροι γαλαξίες που είναι ορατοί με γυμνό μάτι, ευρισκόμενοι σε απόσταση από τη Γη 168.000 έτη φωτός (το Μέγα Νέφος) και 195.000 έτη φωτός (το Μικρό Νέφος). Ο μόνος άλλος γαλαξίας που φαίνεται με γυμνό μάτι είναι ο Μέγας Γαλαξίας της Ανδρομέδας (Μ31), αλλά πολύ πιο δύσκολα από τα Νέφη του Μαγγελάνου. Ωστόσο, αντίθετα από αυτόν, τα Νέφη του Μαγγελάνου δεν φαίνονται ποτέ στον ελληνικό ή τον ευρωπαϊκό ουρανό, επειδή είναι πολύ νότια «αντικείμενα», αόρατα ακόμα και από τη βόρεια Αίγυπτο. Σε αυτό οφείλουν και το όνομά τους, καθώς ο Φερδινάνδος Μαγγελάνος, γνωστός από τον πρώτο γύρο της Γης, τα έβλεπε επί πολλούς μήνες πλέοντας στις νότιες θάλασσες, ιδίως περιπλέοντας την νότιο Αμερική, το ίδιο όπως τα θαυμάζουν και σήμερα οι ναυτικοί του εμπορικού ναυτικού.

Το Μέγα Νέφος του Μαγγελάνου (LMC)

Τα Νέφη του Μαγγελάνου χαρακτηρίζονται ως νάνοι γαλαξίες, έχοντας πολύ μικρότερο αριθμό αστέρων και συνολική μάζα από τονΓαλαξία μας. Απέχουν μεταξύ τους 75.000 έτη φωτός ή 21° σε γωνιακή απόσταση όπως φαίνονται από τη Γη. Είναι και τα δύο τόσο κοντά στον Γαλαξία μας, ώστε το σχήμα τους παραμορφώνεται συνεχώς από τη βαρυτική αλληλεπίδρασή τους με τη μάζα του (παλιρροϊκές δυνάμεις), ενώ περιφέρονται γύρω από αυτόν ως δορυφόροι του. Ακόμα, ποσότητες ύλης (ατομικού υδρογόνου) τα συνδέουν τόσο μεταξύ τους («Γέφυρα του Μαγγελάνου») όσο και με τον Γαλαξία μας («Ρεύμα του Μαγγελάνου»), ώστε θα μπορούσε κάποιος να θεωρήσει τα Νέφη του Μαγγελάνου και ως τμήματα του Γαλαξία μας.

Αρχείο:Small magellanic cloud.jpg

Μέρος το Μικρού Νέφους του Μαγγελάνου (SMC)

Εκτός από το ανώμαλο σχήμα και το διαφορετικό μέγεθος, τα Νέφη του Μαγγελάνου διαφέρουν από το Γαλαξία μας και στα υπόλοιπα βασικά χαρακτηριστικά, που οφείλονται στη νεαρότερη εξελικτική τους κατάσταση: έχουν πολύ μεγαλύτερη περιεκτικότητα σε διαστρικό αέριο, είναι φτωχότεροι σε «μέταλλα» (στοιχεία εκτός από το υδρογόνο και το ήλιο), ενώ έχουν μεγαλύτερο ποσοστό από νεαρούς αστέρες και από γιγάντιους κυανούς αστέρες (κυανούς γίγαντες) που ζουν πολύ λιγότερο από τον Ήλιο και εκρήγνυνται στο τέλος της ζωής τους δίνοντας τις θεαματικές εκρήξεις υπερκαινοφανών. Χαρακτηριστικά, στο Μέγα Νέφος του Μαγγελάνουπαρατηρήθηκε το 1987 η πρώτη έκρηξη υπερκαινοφανούς (σουπερνόβα) που ήταν ορατή με γυμνό μάτι μετά από 380 χρόνια, γνωστή σήμερα ως SN 1987 A. Πάντως υπάρχουν και παλαιότεροι αστέρες, που προδίδουν μία κάποια ηλικία για τα Νέφη.

Το Μικρό Νέφος του Μαγγελάνου, ή SMC. Αυτή η εικόνα δείχνει τον SMC σε μια ψευδο-έγχρωμη εικόνα, και ένα περίγραμμα προστέθηκε για να δείξει τον καλύτερο ορισμό της δομής. Πρόκειται για μία αστρονομική δορυφορική εικόνα υπερύθρων (IRAS) των δεδομένων μήκους κύματος 100 micron. Ο SMC είναι κοντά στο Γαλαξία μας (περίπου 150 χιλιάδες έτη φωτός) κάνει το Μικρό Νέφος του Μαγγελάνου σε προνομιακή θέση ως αντικείμενο για λεπτομερείς μελέτες των ιδιοτήτων των εξωτερικών γαλαξιών.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1980 ανακαλύφθηκε άλλος ένας γαλαξίας-«νέφος Μαγγελάνου», που ονομάσθηκε Μίνι Νέφος Μαγγελάνου (Mini Magellanic Cloud, MMC) και απέχει 20.000 έτη φωτός πέρα από το Μικρό Νέφος του Μαγγελάνου στην ίδια γραμμή παρατήρησης. Κατά τους αστρονόμους, το πιο πιθανό είναι ότι το MMC αποσπάσθηκε από το SMC σε μία «νεότερη» συμπλοκή με το LMC, πριν βεβαίως 200 εκατομμύρια χρόνια.

Advertisements